گندم سازگاري وسيع به مناطق مختلف معتدل تا خشك ، پر باران ، گرم و مرطوب و تا محيط هاي سرد و خشك ،وبه  شرايط آبياري و ديم كاري دارد. بدون شك اين سازگاري وسيع بدليل داشتن طبيعت پيچيده ژنوم آن امكان پذير شده است كه براي گياه زراعي يك انعطاف پذيري عجيب فراهم كرده است. گندم يك گياه سه كربنه است و بدين لحاظ در محيط هاي سرد و بهتر رشد مي كند.

گندم از مرحله جوانه زني فرايند رشد و نمو خود را شروع مي كند و با رسيدن محصول اين فرايند اتمام مي يابد. از نظر فيزيولوژيكي مراحل ذيل معمولا" قابل تشخيص مي باشند. جوانه زني بذر ، سبز شدن ، پنجه زني ، آغازين گل ، تشكيل سنبلچه انتهايي ، اولين گره روي ساقه يا شروع طويل شدن ساقه ، آبستني ، ظهور سنبله ، گلدهي و رسيدن محصول مراحل مختلف رشد و نمو گندم است.

اين مراحل ممكن است به صورت ذيل نيز گروه بندي شود.

1- از جوانه زني بذر تا سبز شدن (مرحله رشدي E )

2- از سبز شدن تا آغازين گلدهي ( مرحله رشدي GS1 )

3- از آغازين گلدهي تا گلدهي (مرحله رشدي GS2 )

4- از گلدهي تا رسيدن محصول ( مرحله رشدي GS3 )

رسيدن فيزيولوژيكي در گندم زماني است كه برگ پرچم و سنبله به رنگ زرد آيند.

دوره زماني هر فاز نمو اساسا" به ژنوتيپ ، دما ، طول روز و تاريخ كاشت بستگي دارد. تنش هاي محيطي مخصوصا" گرما ، هم چنين كمبود آب و شوري ممكن است موجب كوتاه شدن دوره زماني فازهاي مختلف نمو گندم گردند.

دوره جوانه زني تا سبز شدن (E )

براي جوانه زني بذر حداقل آب لازم 35 تا 45 درصد وزن دانه مي باشد. جوانه زني بذر ممكن است در دماي بين 4 و 37 درجه سانتي گراد صورت گيرد كه دامنه دماي مطلوب 12 تا 25 درجه سانتي گراد مي باشد.

اندازه بذر جوانه زني را تغيير نمي دهد اما بر رشد ، نمو عملكرد گندم تاثير مي گذارد . دانه هاي بزرگتر در مقايسه با دانه هاي كوچكتر چند مزيت دارند مانند رشد سريع گياهچه ، توليد تعداد بيشتر پنجه بارور و افزايش عملكرد دانه گندم مي باشد. مزيت دانه هاي بزرگ هنگام كاشت تحت شرايط تنش خشكي مخصوصا" خشكي مشخص مي شود.

درطي دوره سبز شدن ، در جنين بذر آغازين 3 تا 4 برگ انجام گرفته است و تقريبا" نصف آغازين برگ از قبل شروع مي شود. در هنگام جوانه زدن بذر ، ابتدا ريشه هاي بذري رشد مي كنند .

پس از آن غلاف برگ اول بنام كلئوپتيل حفظ كننده اولين برگ شروع به رشد مي كند. طول كلئوپتيل محدود كننده عمق كاشت بذر گندم مي باشد و طول آن تحت تاثير ژنوتيپ گياه است. در شرايط كاشت عميق بذر گندم ، طول كلئوپتيل كمي افزايش مي يابد. ارقام نيمه پا كوتاه كلئوپتيل كوتاه تر از ارقام پا بلند دارند.

منبع مورد استفاده

Aceredo, A,P.siva and H.Silva.Growth and Wheat physiology,Development. University of chille

ترجمه:ارازقلي قرنجيك

كارشناس ارشد زراعت و حفظ نباتات